PIWO KRAKOWSKIE BIAŁE POWRACA NA RYNEK
PIERWSZA WARKA 16 CZERWCA 2025 ROKU
Współpraca Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II
w Krakowie z Żywiecką Wytwórnią Piwa sp. z o.o.
Wczesnym rankiem 16 czerwca rozpoczęto warzenie warki piwa
krakowskiego białego. To pierwsza warka piwa w tym stylu uwarzona po niemal
czterech latach. Pierwsze warki powstały w nieistniejącym już browarze Pukal na
krakowskim Kazimierzu. Tym razem warzenie miało miejsce w browarze Wielka Sowa
w Bielawie i odbyło się na zlecenie Browaru Wawrzyniec, który będzie
dystrybutorem piwa.
Browar Wielka Sowa w Bielawie, godzina 8.51 - warka piwa białego krakowskiego w trakcie.
W marcu 2025 roku Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w
Krakowie podpisał porozumienie o współpracy naukowo-dydaktycznej z Żywiecką
Wytwórnią Piwa Sp. z o.o., właścicielem marki Browar Wawrzyniec. Jako
podstawowy element porozumienia wskazano chęć ponownego wprowadzenia do
dystrybucji piwa krakowskiego białego. Ze swojej strony Uniwersytet wyraził
zgodę, by Żywiecka Wytwórnia Piwa posłużyła się zastrzeżonym znakiem towarowym
– Piwo Krakowskie Białe / Cerevisia Alba Cracoviensis. Sposób warzenia tego
piwa został odtworzony przez Centrum Badań nad Piwowarstwem Historycznym UPJPII
w toku kilkuletnich badań. Jednym z elementów projektu było pozyskanie
unikalnego szczepu drożdży – prawdopodobnie tego samego, który wykorzystywali
piwowarzy krakowscy warzący to piwo w przeszłości.
 |
| Etykieta piwa krakowskiego białego z browaru Wawrzyniec. |
Przypomnijmy pokrótce, czym jest piwo krakowskie białe (pełną
charakterystykę można odnaleźć w Malej encyklopedii piwowarstwa Krakowa i
Kazimierza, której autorami są Sławomir Dryja i Stanisław Sławiński). Wedle współczesnej
definicji piwo pszeniczne oznacza rodzaj jasnego lub ciemnego piwa górnej
fermentacji, warzonego ze słodu jęczmiennego z dodatkiem niesłodowanej pszenicy
lub słodu pszenicznego. Niegdyś oznaczało jednak trunek produkowany wyłącznie
ze słodu pszenicznego, najczęściej określany w źródłach jako piwo białe (cerevisia alba). W średniowieczu i we
wczesnej dobie nowożytnej piwa pszeniczne rozpowszechnione były w całej
Europie, w szczególności na terenie Niemiec, Czech, Moraw, Śląska, Polski i
Liwy. Piwa białe największą popularnością cieszyły się na terenie ówczesnej
Polski. Wielki polski historyk Jan Długosz pisał: Wino rzadko tu używane, a uprawa winnic nie znana. Ma jednak kraj
Polski napój warzony z pszenicy, chmielu i wody, po polsku piwem zwany; a gdy
nic nadeń lepszego do pokrzepienia ciała, jest nie tylko roskoszy mieszkańców,
lecz i cudzoziemców wybornym smakiem więcej niż w innych krajach zachwyca.
Marcin Kromer w opisie Polski w czasach Zygmunta Augusta pisał, że piwo w województwach pruskich warzy się z jęczmienia,
w reszcie Polski z pszenicy, miałko zmielonej lub stłuczonej a wywarzonej z wodą
i chmielem. Wiedzę o Polsce jako kraju słynącym z piwa pszenicznego
spopularyzował Johann Placotomus (właściwie Johann Brettschneider), profesor
uniwersytetu w Królewcu, w swoim dziele De
natura cerevisiarum et de mulso (wydanym w 1549 roku), uważanym za
najstarsze dzieło poświęcone piwu i piwowarstwu. Krótki ustęp autor poświęcił
piwom polskim, podkreślając ich rozliczne zalety. W innym miejscu Platocomus użył
określenia cerevisia albae Polonae. Związany
z Gdańskiem Heinrich Knaust przedstawił obszerną charakterystykę ponad 100
gatunków piw, głownie produkowanych na ziemiach niemieckich. Krótką wzmiankę poświęcił
piwom z Polski, podkreślając, że produkowane są tam niemal wyłącznie piwa
pszeniczne. Podobną charakterystykę odnajdziemy w dziele Tabernaemontanusa (właściwie
Jacoba Ditricha) z roku 1588: Die
Polnische Bier seindt gute weisse Bier / die auch mancherley bey den Polen
gebrawen werden / unnd werden aber die vor allen andern gelobt / die ein
Weinsawrechtigen Geschmack haben / die leschen den Durst / nehren auch sehr wol
/ geberen ein gut Geblut / und warmen mittelmassig. Zaskakująco wyczerpujący
wykład o piwach polskich znajdziemy także w nieco późniejszym dziele, którego
autorem jest Martin Schoock. W wydanej w roku 1661 w Groningen książce De cerevisia przedstawił on charakterystykę polskich piw,
po części opartą na dziele Placotomusa, po części na innych źródłach. Zaznaczył,
że podobnie warzone piwa występują również w sąsiednich ziemiach, na Śląsku i
na Morawach.

Nasza wiedzę o białych piwach pszenicznych opieramy w
znacznej części na obszernym wykładzie Szymona Syreńskiego, zwanego
Syreniuszem. Na pierwszym miejscu stawiał on bowiem piwa pszeniczne, gdyż: Piwa z
samej pszenice chędogiej, słód z niej dobrze wyprawiony, wodą nie przebrane,
dowarzone, wystałe, zielone, przeźrzoczyste, są trunkiem nie tylko przyiemnym,
ale też zdrowym, tuczącym i posilającym. Wśród piw z samej szczegulney psznice […], a z chmielu dowarzone, o wybitnych walorach zdrowotnych (piwo miało
być posilne i rozgrzewające), wymienia Syreniusz piwa z Krakowa, Nowego Miasta
(zapewne Nowego Korczyna), Piotrkowa, Garwolina, Brzeżan na Rusi, Sącza
(zapewne Nowego), Przemyśla, Warki i Grabowa. Tradycja warzenia piwa
pszenicznego (zapewne jednak ze słodu pszenicznego mieszanego z jęczmiennym)
przetrwała w Krakowie do ok. połowy XIX wieku. W XIX stuleciu piwa pszeniczne
odgrywały marginalną rolę, aczkolwiek A. Piątkowski pisał: Piwa białe warzą albo z samego słodu pszenicznego powietrzem suszonego
albo mniej lub więcej, częstokroć aż do połowy dodanego słodu jęczmiennego także
powietrzem suszonego. Chmiel dodają takim piwom w małej ilości, i dla tego mają
smak słodkawy. Renesans popularności piw pszenicznych przypadł na lata 70.
wieku XX, kiedy to Werner Brombach, właściciel browaru warzącego ten typ piwa,
zapoczątkował kampanię reklamową swoich piw. W jej wyniku Bawaria wykreowana
została na światowe centrum piwa pszenicznego. Tradycja warzenia piwa
pszenicznego utrzymała się w Polsce dzięki piwu grodziskiemu, które wytwarzano
w Grodzisku Wielkopolskim do 1993 roku. Wraz z likwidacją tamtejszego browaru
przerwana została wielowiekowa tradycja warzenia piw pszenicznych na polskich
ziemiach. Browar w Grodzisku Wielkopolskim udało się szczęśliwie odtworzyć, zaś
marka piwa grodziskiego przeszła wyraźną transformację. Określenie piwo
grodziskie nie już oznaczeniem miejsca pochodzenia, dziś jest to pełnoprawny
styl piwny, warzony w wielu miejscach na świecie.
 |
| Pierwsza warka piwa krakowskiego białego, uwarzona w krakowskim browarze Pukal. Na zdjęciu piwowar Marcin Wnuk, w głębi Sławomir Dryja. Zdjęcie i artykuł: https://lifeinkrakow.pl/w-miescie/3399,sredniowieczne-piwo-powstaje-w-krakowie-dzis-uwarzono-pierwsza-warke |
|
|
Czy podobny proces czeka piwo krakowskie białe?
Miejmy nadzieję, że tak!