czwartek, 19 czerwca 2025

 

PIWO KRAKOWSKIE BIAŁE POWRACA NA RYNEK (cz. II) 

Piwo już w tanku. Wygląda... pięknie!!!


Po zakończonej warce brzeczka trafiła do tanku, gdzie zostały dodane drożdże. Rozpoczęła się fermentacja burzliwa. Historycznie zachodziła ona w odszpuntowanych beczkach, ustawionych na specjalnych podstawach nazywanych kętnarami. Piwo gwałtownie burzyło się, zaś drożdże wydostające się z otworu szpuntowego spływały po obłych ściankach beczki do podstawionego naczynia, tzw. kadki drożdżowej. 

Piwo w tanku. Fot. Łukasz Szwed.
 

Po zakończeniu fermentacji głównej zawartość beczki uzupełniano (dolewano). Piwowarzy krakowscy uzyskiwali z warki 28 beczek, zaś dwie dalsze służyły "na dolewkę". Pojemność beczki wynosiła niemal 170 litrów, teoretycznie uzyskiwano więc 4 760 litrów piwa przeznaczonego na sprzedaż. W XVI wieku, gdy pieczołowicie dbano o jakość, na ogół zgłaszano do opodatkowania od 24 do 26 beczek. Już jednak sto lat później limit 28 beczek był powszechnie wykorzystywany. Ba! Przekonywano, że z warki przysługuje 30 beczek (co niby było prawdą), jednak warzono o dwie więcej... na dolewkę. Jakość piwa oczywiście obniżyła się. Doszło do tego, że w latach trzydziestych XVII wieku zezwolono na warzenie piwa dwuraźnego, a więc lepszego. Sęk w tym, że odpowiadało ona zwykłemu piwu, które nazywano prostym - oczywiście według standardów z wieku szesnastego. Proste (lub zwyczajne) w wieku XVII stało się niestety marnym cienkuszem.

Piwo krakowskie białe słynęło z pięknej, białej, obfiet i trwalej piany. Nasze też takie będzie! Fot. Łukasz Szwed.

Nasze piwo odpowiada najwyższym standardom. Może należałoby nazwać je imieniem Stanisława Czechowicza, który nie poddał się zaniżonym standardom i jeszcze w latach dwudziestych XVII wieku warzył jakościowe piwo, wybierając z waru nie więcej, niż dwadzieścia beczek trunku. Musiało być to piwo treściwe w maku i dość mocne. W "nagrodę" Czechowicza objęto specjalnym nadzorem. Podatek płaciło się bowiem od beczki piwa - ekstrakt nie miał tu znaczenia, zresztą w tych czasach i tak nie potrafiono go oznaczyć. Smutne, że ci, którzy "przebierali" ilość piwa (czyli spuszczali więcej beczek, niż było dozwolone) pozostawali bezkarni. Chwała pamięci Stanisława Czechowicza!

 

Piwo białe krakowskie ma przyjemną... żółtą barwę. Fot. Łukasz Szwed.
  

 Barwa piwa białego była... żółta, nazwa pochodziła bowiem od delikatnie suszonego słodu pszenicznego. Pod światło piwo delikatnie opalizuje i nabiera zielonkawego błysku. 

poniedziałek, 16 czerwca 2025

 

PIWO KRAKOWSKIE BIAŁE POWRACA NA RYNEK

PIERWSZA WARKA 16 CZERWCA 2025 ROKU 

Współpraca Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II 
w Krakowie z Żywiecką Wytwórnią Piwa sp. z o.o.



Wczesnym rankiem 16 czerwca rozpoczęto warzenie warki piwa krakowskiego białego. To pierwsza warka piwa w tym stylu uwarzona po niemal czterech latach. Pierwsze warki powstały w nieistniejącym już browarze Pukal na krakowskim Kazimierzu. Tym razem warzenie miało miejsce w browarze Wielka Sowa w Bielawie i odbyło się na zlecenie Browaru Wawrzyniec, który będzie dystrybutorem piwa.

 

Browar Wielka Sowa w Bielawie, godzina 8.51 - warka piwa białego krakowskiego w trakcie.

W marcu 2025 roku Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie podpisał porozumienie o współpracy naukowo-dydaktycznej z Żywiecką Wytwórnią Piwa Sp. z o.o., właścicielem marki Browar Wawrzyniec. Jako podstawowy element porozumienia wskazano chęć ponownego wprowadzenia do dystrybucji piwa krakowskiego białego. Ze swojej strony Uniwersytet wyraził zgodę, by Żywiecka Wytwórnia Piwa posłużyła się zastrzeżonym znakiem towarowym – Piwo Krakowskie Białe / Cerevisia Alba Cracoviensis. Sposób warzenia tego piwa został odtworzony przez Centrum Badań nad Piwowarstwem Historycznym UPJPII w toku kilkuletnich badań. Jednym z elementów projektu było pozyskanie unikalnego szczepu drożdży – prawdopodobnie tego samego, który wykorzystywali piwowarzy krakowscy warzący to piwo w przeszłości.

Etykieta piwa krakowskiego białego z browaru Wawrzyniec. 

Przypomnijmy pokrótce, czym jest piwo krakowskie białe (pełną charakterystykę można odnaleźć w Malej encyklopedii piwowarstwa Krakowa i Kazimierza, której autorami są Sławomir Dryja i Stanisław Sławiński). Wedle współczesnej definicji piwo pszeniczne oznacza rodzaj jasnego lub ciemnego piwa górnej fermentacji, warzonego ze słodu jęczmiennego z dodatkiem niesłodowanej pszenicy lub słodu pszenicznego. Niegdyś oznaczało jednak trunek produkowany wyłącznie ze słodu pszenicznego, najczęściej określany w źródłach jako piwo białe (cerevisia alba). W średniowieczu i we wczesnej dobie nowożytnej piwa pszeniczne rozpowszechnione były w całej Europie, w szczególności na terenie Niemiec, Czech, Moraw, Śląska, Polski i Liwy. Piwa białe największą popularnością cieszyły się na terenie ówczesnej Polski. Wielki polski historyk Jan Długosz pisał: Wino rzadko tu używane, a uprawa winnic nie znana. Ma jednak kraj Polski napój warzony z pszenicy, chmielu i wody, po polsku piwem zwany; a gdy nic nadeń lepszego do pokrzepienia ciała, jest nie tylko roskoszy mieszkańców, lecz i cudzoziemców wybornym smakiem więcej niż w innych krajach zachwyca. Marcin Kromer w opisie Polski w czasach Zygmunta Augusta pisał, że piwo w województwach pruskich warzy się z jęczmienia, w reszcie Polski z pszenicy, miałko zmielonej lub stłuczonej a wywarzonej z wodą i chmielem. Wiedzę o Polsce jako kraju słynącym z piwa pszenicznego spopularyzował Johann Placotomus (właściwie Johann Brettschneider), profesor uniwersytetu w Królewcu, w swoim dziele De natura cerevisiarum et de mulso (wydanym w 1549 roku), uważanym za najstarsze dzieło poświęcone piwu i piwowarstwu. Krótki ustęp autor poświęcił piwom polskim, podkreślając ich rozliczne zalety. W innym miejscu Platocomus użył określenia cerevisia albae Polonae. Związany z Gdańskiem Heinrich Knaust przedstawił obszerną charakterystykę ponad 100 gatunków piw, głownie produkowanych na ziemiach niemieckich. Krótką wzmiankę poświęcił piwom z Polski, podkreślając, że produkowane są tam niemal wyłącznie piwa pszeniczne. Podobną charakterystykę odnajdziemy w dziele Tabernaemontanusa (właściwie Jacoba Ditricha) z roku 1588: Die Polnische Bier seindt gute weisse Bier / die auch mancherley bey den Polen gebrawen werden / unnd werden aber die vor allen andern gelobt / die ein Weinsawrechtigen Geschmack haben / die leschen den Durst / nehren auch sehr wol / geberen ein gut Geblut / und warmen mittelmassig. Zaskakująco wyczerpujący wykład o piwach polskich znajdziemy także w nieco późniejszym dziele, którego autorem jest Martin Schoock. W wydanej w roku 1661 w Groningen książce De cerevisia  przedstawił on charakterystykę polskich piw, po części opartą na dziele Placotomusa, po części na innych źródłach. Zaznaczył, że podobnie warzone piwa występują również w sąsiednich ziemiach, na Śląsku i na Morawach.

Nasza wiedzę o białych piwach pszenicznych opieramy w znacznej części na obszernym wykładzie Szymona Syreńskiego, zwanego Syreniuszem. Na pierwszym miejscu stawiał on bowiem piwa pszeniczne, gdyż:  Piwa z samej pszenice chędogiej, słód z niej dobrze wyprawiony, wodą nie przebrane, dowarzone, wystałe, zielone, przeźrzoczyste, są trunkiem nie tylko przyiemnym, ale też zdrowym, tuczącym i posilającym. Wśród piw z samej szczegulney psznice […], a z chmielu dowarzone, o wybitnych walorach zdrowotnych (piwo miało być posilne i rozgrzewające), wymienia Syreniusz piwa z Krakowa, Nowego Miasta (zapewne Nowego Korczyna), Piotrkowa, Garwolina, Brzeżan na Rusi, Sącza (zapewne Nowego), Przemyśla, Warki i Grabowa. Tradycja warzenia piwa pszenicznego (zapewne jednak ze słodu pszenicznego mieszanego z jęczmiennym) przetrwała w Krakowie do ok. połowy XIX wieku. W XIX stuleciu piwa pszeniczne odgrywały marginalną rolę, aczkolwiek A. Piątkowski pisał: Piwa białe warzą albo z samego słodu pszenicznego powietrzem suszonego albo mniej lub więcej, częstokroć aż do połowy dodanego słodu jęczmiennego także powietrzem suszonego. Chmiel dodają takim piwom w małej ilości, i dla tego mają smak słodkawy. Renesans popularności piw pszenicznych przypadł na lata 70. wieku XX, kiedy to Werner Brombach, właściciel browaru warzącego ten typ piwa, zapoczątkował kampanię reklamową swoich piw. W jej wyniku Bawaria wykreowana została na światowe centrum piwa pszenicznego. Tradycja warzenia piwa pszenicznego utrzymała się w Polsce dzięki piwu grodziskiemu, które wytwarzano w Grodzisku Wielkopolskim do 1993 roku. Wraz z likwidacją tamtejszego browaru przerwana została wielowiekowa tradycja warzenia piw pszenicznych na polskich ziemiach. Browar w Grodzisku Wielkopolskim udało się szczęśliwie odtworzyć, zaś marka piwa grodziskiego przeszła wyraźną transformację. Określenie piwo grodziskie nie już oznaczeniem miejsca pochodzenia, dziś jest to pełnoprawny styl piwny, warzony w wielu miejscach na świecie.

 

Pierwsza warka piwa krakowskiego białego, uwarzona w krakowskim browarze Pukal. Na zdjęciu piwowar Marcin Wnuk, w głębi Sławomir Dryja. Zdjęcie i artykuł: https://lifeinkrakow.pl/w-miescie/3399,sredniowieczne-piwo-powstaje-w-krakowie-dzis-uwarzono-pierwsza-warke


Czy podobny proces czeka piwo krakowskie białe? Miejmy nadzieję, że tak! 


 

wtorek, 10 czerwca 2025

 

PODPISANIE LISTU INTENCYJNEGO POMIĘDZY UNIWERSYTETEM PAPIESKIM JANA PAWŁA II W KRAKOWIE 

A BROWAREM POŁCZYN-ZDRÓJ

200 lat browaru w Połczynie-Zdroju



W dniu 14 maja 2025 roku Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie podpisał porozumienie o współpracy naukowo-dydaktycznej z Browarem Połczyn-Zdrój spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Ze strony Browaru umowę parafował prezes Jaromir Kaczanowski, stronę uniwersytecką reprezentował dr hab. Sławomir Dryja, prof. UPJPII. 

 

Prezes Jaromir Kaczanowski i prof. Sławomir Dryja.

Zakład w Połczynie-Zdroju jest jednym z najstarszych browarów działających w Polsce. Jego historia sięga 1825 roku, kiedy to Johann Fuhrmann zakupił pod miastem działkę, na której zbudował browar (choć najprawdopodobniej tradycja piwowarska tego miejsca jest znacznie starsza). Przez kolejne 120 lat browar pozostawał w rękach rodziny Fuhrmannów, która kolejnymi inwestycjami uczyniła z niego jeden z największych zakładów na Pomorzu. Po zakończeniu wojny browar upaństwowiono, obecnie należy on do prywatnej spółki. Co najważniejsze, po dziś dzień browar działa w historycznych budynkach, zaś na jego terenie znajduje wiele zabytkowych maszyn i urządzeń.

 

Wnętrze warzelni zbudowanej w zakładach Weigelwerk w Nysie w 1928 roku. Pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku urządzenia wymieniono na nowe, pochodzące z fabryki Spomasz" w Pleszewie.

W tym roku Browar obchodzi dwusetną rocznicę założenia. Zaplanowano uroczystości, w których partycypować będzie nasz Uniwersytet. Przewidziano m.in. wydanie okolicznościowej monografii oraz spotkania promujące tradycje połczyńskiego piwowarstwa, organizowane przez Centrum Kultury w Połczynie-Zdroju. 

  

Po zakończeniu II wojny światowej browar znacjonalizowano. W latach 1946 - 1950 funkcjonował on jako Państwowy Browar w Połczynie-Zdroju. W grudniu 1950 roku utworzono Połczyńskie Zakłady Piwowarsko-Słodownicze.

Kulminacją obchodów dwustuletniej tradycji zakładu będzie spotkanie na historycznym dziedzińcu browaru, zaplanowane na 13 lipca – z wieloma atrakcjami i premierą wspólnie przygotowanej książki. Prezes Jaromir Kaczanowski przekazał zaproszenie dla całej społeczności akademickiej do wzięcia udziału w tej uroczystości. Warto zaznaczyć, że Połczyn-Zdrój to urocza miejscowość uzdrowiskowa położona wśród jezior i lasów- idealne miejsce na wakacyjny wypad. Zapraszamy!

 


 

poniedziałek, 9 czerwca 2025

 

CENTRUM BADAŃ NAD PIWOWARSTWEM HISTORYCZNYM 

Historical Brewing Research Center



W maju 2024 roku Laboratorium Dziejów Kultury Materialnej będące jednostką pomocniczą funkcjonującą w ramach Wydziału Historii i Dziedzictwa Kulturowego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie przekształcone zostało w Laboratorium Dziejów Kultury Materialnej – Centrum Badań nad Piwowarstwem Historycznym. Jak zapisano w regulaminie, dopuszczalna jest skrócona nazwa: Centrum Badań nad Piwowarstwem Historycznym (angielska nazwa: Historical Brewing Research Center).

 

Głównym celem jednostki jest realizacja projektów badawczych, w szczególności związanych z historią piwowarstwa. Do szczegółowych zadań należy: wdrażanie wyników badań naukowych i prowadzenie prac przyczyniających się do rozwoju kultury, w szczególności z zakresu zachowania i zabezpieczenia obiektów dziedzictwa kulturowego i obiektów zabytkowych, zabytków techniki oraz promocji dziedzictwa kulturowego.